سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
588
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
على قاينى ؛ مير محمد طاهر خاتونآبادى ؛ مير معصوم خاتونآبادى و چند تن ديگر . در سن بيستسالگى به اصفهان رفت و در آن هنگام كتاب شفا و اشارات و نيز علوم منقول را مطالعه و كتابهاى متداوله را تدريس مىكرد ، مير محمد تقى مشهدى ، مير محمد حسين ، مير زين العابدين نوهء علامه مجلسى و همچنين حاجى نصير ( در شيراز ) ، مير محمد تقى مشهدى ( در اصفهان ) و ملا محمد صادق اردستانى از استادان معروف او بودند . وى از ايران به عزم حج حركت كرد و چند ماه در سند اقامت گزيد . سپس ازآنجا به احمدآباد و سورت و به اورنگآباد رفت و ناظم دكن به نام ناصر جنگ از او پذيرايى كرد و مانع ادامهء سفر او شد و ناچار به حيدرآباد رفت و ازآنجا از راه سيكاكول به بنگال رسيد . خواجه محمد حامد نمكى او را در هنگلى مهمان كرد و مدتى بعد بهسوى شاهجهانآباد عازم سفر شد ، در اين سفرها سيف خان و نيز هيبت جنگ و مهابت جنگ و نواب از او استقبال شايانى به عمل آوردند . مولانا پس از مدتى سرانجام به طواف كعبه و حج بيت اللّه و زيارت مدينهء منوره مشرّف شد و در مراجعت در مرشدآباد مورد استقبال رضا خان ، نوهء حاجى احمد خان قرار گرفت و براى او منزلى آماده كرد و در همان جا سكونت گزيد و به مطالعه و تأليف كتب پرداخت . تصانيف او عبارتند از : مجالى البهيّة در فضائل پنجتن ( عربى ) ؛ حواشى شرح مفاتيح ملا محسن ، ( فقه ، عربى ) ؛ تصحيح و اصلاح و اضافه اخوان الصفا و خلّان الوفا ؛ شرح كافيه ، فارسى ( ناتمام ) . ميرزا محمّد على دانا بن محمّد سعيد ، اشرف 1200 ه ق / 1885 م ملا ميرزا محمد على بن محمد سعيد اشرف بن ملا صالح مازندرانى كه « دانا » تخلص داشت ، فردى عالم و فاضل و شاعر بود . وى در مرشدآباد درگذشت و اولادش هنوز باقى هستند . ميرزا محمد على لكنهوى 1250 ه ق / 1835 م مولانا محمد على عالم فقه و اصول و شاگرد غفران مآب بود وى بعد از فارغ التحصيل شدن از لكنهو به عراق و ازآنجا به مكّه و مدينه رفت .